Ooggezondheid binnen ayurveda

Ayurveda ooggezondheid

De verscheidenheid aan kleuren en vormen, het spel van licht en donker – we nemen het allemaal waar met onze ogen. Hoe belangrijk de ogen voor ons zijn, blijkt ook uit het feit dat 70 tot 80 procent van al onze zintuiglijke waarnemingen via de ogen plaatsvindt. Het is dan ook niet verwonderlijk dat er in de reguliere gezondheidszorg en binnen ayurveda veel aandacht wordt besteed aan onze visuele zintuigen. Dat is ook terug te zien in de indeling van dosha's en subdosha's. Elke dosha – Vata, Pitta en Kapha – heeft vijf subdosha's. Daarbij is elke subdosha normaal gesproken verantwoordelijk voor meerdere functies in het lichaam, maar in de Pitta-dosha vinden we een eigen subdosha die alleen is gericht op de ogen. Er zijn ook andere subdosha's die de functie van de ogen beïnvloeden.

Oogaandoeningen vanuit ayurvedisch oogpunt

Aandoeningen aan het oog zijn net als psychische aandoeningen een teken dat de drie dosha's uit balans zijn geraakt en weer in balans moeten worden gebracht.

Wij spraken met Stephania Lorenz (arts), specialist oogheelkunde, gekwalificeerd Maharishi Ayurveda-arts en jarenlang bestuurslid van de Deutsche Gesellschaft für Ayurveda.

Dr. Lorenz: “Binnen ayurveda worden precieze processen beschreven hoe aandoeningen aan het oog zich op een bepaalde manier manifesteren.”.

Fliesschema

Ogen als de spiegel van lichaam en ziel

Wie al eens in de glazige ogen van een kind met koorts of in de stralende ogen van een gelukkig mens heeft gekeken, weet dat ogen heel veel zeggen over een mens en hoe hij zich voelt. Ook in de reguliere gezondheidszorg wordt vaak in de ogen gekeken om te zien of er aanwijzingen zijn die wijzen op een bepaalde ziekte, zelfs als de ogen zelf helemaal niets te maken hebben met de ziekte.

Het is ronduit fascinerend om te zien hoe 3500 jaar geleden in traditionele ayurvedische geschriften al onderscheid werd gemaakt tussen verschillende oogaandoeningen – en dat geheel zonder de technische apparaten waar oogartsen tegenwoordig gebruik van kunnen maken. Alleen in de Sushruta Samhita worden al 64 verschillende oogaandoeningen beschreven en in de Vagbhata Samhita zijn dat er zelfs 94.

Oogbehandelingen van Maharishi Ayurveda

Zoals binnen ayurveda altijd het geval is, is de behandeling van oogziekten nooit alleen op het betreffende orgaan gericht. Het gaat er veel meer om alle dosha's beter in balans te brengen – waardoor niet alleen de oogklachten afnemen, maar de algehele gezondheid van de mens erop vooruitgaat. Daarbij wordt op basis van de ayurvedische diagnostiek het gebruikelijke spectrum van ayurvedische benaderingen gebruikt.

Verder wordt in de oude Vedische geschriften speciaal het volgende aanbevolen om de ogen gezond te houden:

  • Met mate zonnebaden
  • Overbelasting van de ogen vermijden
  • Zorgen voor een geleidelijke overgang van warm naar koud
  • Niet lang naar één punt staren
  • 's Nachts goed slapen en overdag niet slapen

In de Shalakya Tantra en Netra Chikitsa zijn nog meer Vedische behandelingen voor de ogen beschreven:

  • Gebruik van medicinale oliën of ghee
  • Linnen zakjes
  • Neusreflexbehandeling
  • Afkooksels
  • Panchakarma voor de innerlijke reiniging
  • Ayurvedische kajal

De kajal voor het verzorgen van de ogen is overigens niet alleen in de Indiase, maar ook in de Arabische traditie van Egypte terug te vinden.

De amlavrucht (amalaki) is binnen ayurveda een bijzonder belangrijke en geneeskrachtige plant voor de ogen. Deze plant wordt niet voor niets ook 'oogversterker' genoemd. De amla-bes wordt gezien als Pitta-regulerend. Omdat de ogen aan Pitta gebonden zijn, worden er naast amalaki nog meer Pitta-balancerende middelen geadviseerd, zoals specerijenmengsels.

Ghee is uit ayurvedisch oogpunt een goed middel om de ogen te verzorgen. Binnen ayurveda wordt deze geklaarde boter bijvoorbeeld gebruikt bij oogspoelingen. Dr. Lorenz raadt patiënten met droge ogen aan om voor het slapengaan een opgewarmd druppeltje ghee in het oog te laten vallen. Dat ghee heel goed is voor de ogen, is overigens aangetoond in een onderzoek van de Universiteit van Graz dat door prof. O. Schmut werd uitgevoerd (S. Mathew, E. Kettler-Schmut, O. Schmut (2008)).

Bij ogen die snel ontstoken raken, werkt dr. Lorenz overdag graag met rozen- of triphalawater om de ogen te kalmeren (zie hieronder).

Volgens de holistische benadering van ayurveda zijn de beschreven toepassingen nooit alleen goed voor het oog, maar bevorderen ze de algehele gezondheid. En omgekeerd geldt ook dat alles wat goed is voor de algemene dosha-balans in het lichaam, ook goed is voor de ogen. Bij oogaandoeningen gelden natuurlijk ook de gewone ayurvedische adviezen. Dr. Lorenz wijst daarbij vooral op de waarde van yoga-asana's en de 'pranayama', de ademhalingsoefeningen uit de yoga (vooral wisselademhaling), om de dosha's in balans te brengen.

Ayurvedisch ochtendritueel voor alle zintuigen

De ayurvedische ochtendroutine is ook heel belangrijk als u goed voor uzelf wilt zorgen. Afgestemd op de vijf zintuigen betekent dat volgens dr. Lorenz:

  • Op tijd opstaan
  • Warm water drinken
  • Een goede mondhygiene
  • De neus reinigen
  • De ogen reinigen en verzorgen (wattenschijfjes doordrenkt met rozenwater op de ogen leggen en 's morgens koud water in het gezicht spatten (ogen gesloten).
  • De oren verzorgen met sesamolie
  • In bad gaan (eventueel daarvoor een abhyanga doen)

Conclusie

Dr. Lorenz is met de combinatie van reguliere gezondheidszorg en Maharishi Ayurveda goed op weg om mensen met oogziekten te helpen hun algehele gezondheid te verbeteren en hun kijk op het leven in elk opzicht te helpen verbeteren.

Wij bedanken dr. Lorenz voor haar professionele advies bij de totstandkoming van dit artikel!

Dr. Lorenz

Dr. Stephania Lorenz

Dr. Stephania Lorenz ontdekte tijdens haar studie geneeskunde in Halle-Wittenberg al dat ze een voorliefde had voor alternatieve geneeskunde. Na haar opleiding heeft ze zich dan ook gespecialiseerd in acupunctuur, kruidengeneeskunde en ayurveda. Ze heeft 27 jaar haar eigen oogheelkundige praktijk gehad, maar houdt zich als aanhanger van Maharishi Ayurveda nu alleen nog bezig met haar ayurveda-spreekuur.